12 lipca o godz. 18.30 w szczebrzeszyńskiej synagodze odbędzie się promocja książki ze wspomnieniami Philipa Bibela, w przekładzie Tomasza Pańczyka, bogato ilustrowana fotografiami przedwojennego Szczebrzeszyna.

Sztetl (zdrobnienie słowa sztot, pochodzącego z języka jidysz, oznaczającego miasto) - ostatnio coraz częściej używane słowo, przez długie lata zapomniane, tak jak zapomniana była historia jego mieszkańców. Wielu ludziom nazwa ta kojarzy się z miasteczkami zamieszkałymi przez Żydów do II wojny światowej. Ale sztetl to nie tylko przestrzeń umiejscowiona w czasie. To także tradycyjna żydowska społeczność żyjąca w tej przestrzeni - najczęściej w małym miasteczku, a czasem pojedyncze rodziny żyjące na wsi, ale związane wieloma więzami z pobliskim ośrodkiem miejskim.

Synagoga w Szczebrzeszynie - rys. Krzysztof Suszek

W powojennej wyobraźni Żydów, zwłaszcza tych, którzy nigdy sztetla nie poznali, stał się on metaforą zaginionego świata. Niektórym słowo to nasuwa pogodne obrazy ludzi w dziwnych czarnych strojach, chagallowskich krętych uliczek i skrzypków grających na krytych strzechą dachach. Ale sztetl dopóki istniał, był prawdziwą, nieco osobliwą, spoistą i zadziwiająco prężną formacją społeczną. Od początku istnienia sztetl był świetnie zorganizowany.

Chociaż życie małego miasteczka ograniczało się do ściśle określonych ram, sztetl nie był martwym obszarem rządzonym przez nakazy i zakazy. Z wielu utworów literackich, których akcja toczy się właśnie w takich miasteczkach, czy ze wspomnień ich byłych mieszkańców można wysnuć, że tętniły pełnym życiem. Wszyscy składali sobie wizyty, plotkowali, swatali młodych ludzi. Przez miasteczko płynął też strumień żywej mowy, w której cytaty z Talmudu mieszały się z polskimi wyzwiskami i żydowskimi przekleństwami. Słynny żydowski humor - pieprzny i autoironiczny zrodził się właśnie na terenie sztetla.

Tak właśnie przedstawił swój sztetl Szczebrzeszyn, Philip Bibel we wspomnieniach, które po latach doczekały się druku w języku polskim. Te wspomnienia czyta się jednym tchem, bez odkładania książki na później. Opisy miasteczka i tego co się w nim wydarzyło sa tak wyraźne, że przenoszą nas w konkretne, rzeczywiste miejsca w Szczebrzeszynie i okolicach. Poznajemy historie, które wydarzyły się w miasteczku, ale dotyczyły zarówno Żydów jak i Polaków, nawet rodziny Zamoyskich.

Tomasz Pańczyk będzie także opowiadał o swoich kontaktach z Bibelem. Warto wybrać się na to spotkanie.