Święcone

O tradycjach wielkanocnych na Pokuciu oraz w całej Polsce czytelnicy "Kuriera Stanisławowskiego" mieli możliwość przeczytać w roku 1901, za sprawą nieznanego autora, podpisującego swoje teksty pseudonimem "Relf".

Sam zwyczaj ?święconego? odległej sięga starożytności, powszechnym zaś jest jedynie między narodami słowiańskimi. W Polsce zwłaszcza obyczaj ten z wielką obchodzony, był uroczystością, rozwierając upusty znanej powszechnie gościnności.

Na co tylko zamożność domu, zręczność gospodyni i szafarki, kunszt i dowcip pasztetnika i kucharza zdobyć się mogły - wszystko to służyło do uświetnienia i ozdoby: "święconego". Po domach możnych zastawiano dniem stoły olbrzymie, ciągnące się wzdłuż sali jadalnej. W środku stał baranek misternie wyrobiony z masła, z maślaną wełną i oczyma z drogich kamieni. Dookoła stołu i pod ścianami, zastawiono stosownie do zamożności domu zwierzyną wszelką jak: dziki, jelenie, tury upieczone w całości i wypchane drobną zwierzyną, drobiem, prosiakami itp. Stoły, a nawet ściany pokoju, zdobiły zwoje kiełbas, sięgające aż do pułapu, wędzonki, ozory, półgęski i stosy jaj, czyli pisanek.

Dalej ustawiano rzędem placki różnego rodzaju i kształtu, przekładane bakaliami, baby potwornej wielkości wyobrażające zamki i grody, wreszcie kołacze i jajeczniki, serowce, maczniki, przekładańce i mazurki.

Trunków wszelkiego rodzaju dostatek wódek, piwa i miody całe antały. Układano wszystko w sposób malowniczy i wdzięczny dla oka i co najważniejsze, symbolizujące pewną myśl lub uzmysławiając plastycznie pewne akty, czy sceny religijne, jak o tym wspomina Słowacki w "święconem" u Radziwiłła i Mikołaj Pszonka i w "święconem" u het. Tarnowskiego. Przepisywano także pewne właściwości lecznicze poszczególnym częściom święconego. Tak, np. placek wielkanocny przełamany na kawałki rozdawano między krewnych i przyjaciół, by do następnego roku uchronić ich od wszelkiej złej przygody.

Główną zastawą święconego u ludu, stanowią kołacze, pierogi, placki, knysze, wędliny i jaja. Na Mazowszu do niezbędnych należą: baranek na sucho pieczony, placki pełne szafranu, jaja, pisanki, bogatsi dodają jeszcze nogi wołowe studzone, wędliny i tak zwaną "garlitę", przystrajają wszystko bukszpanem, barwinkiem i chrzanem.

na Rusi znowu, zwłaszcza na Pokuciu w stanisławowskim "święcone" zasadza się na przygotowaniu paski, którą gospodyni piecze osobno dla każdego z domowników. Ciekawym i wysoce charakterystycznym jest sam obrzęd pieczenia pasek, gdzie gospodyni przed włożeniem ciasta w piec, łopatą robi znak krzyża, wymawiając przy tym sakramentalne:
"W ymia - Otca y syna y swiatogo Ducha, paska w horu, a piecz w dołynu".
W owej chwili nikt z obecnych nie śmie usiąść, gdyż w takim razie, mówi zabobon, że i ciasto by opadło.
do cerkwi udaje się cała rodzina niosąc poszczególne części pieczywa przeznaczonego do święcenia.
I tak ojciec niesie dwie paski, owinięte w obrusy, matka besahy tj. Worki z pleskanką serami i masłem, jajami, wieprzowiną, solą, pisankami, kuleszmi i knyszami.
Po nabożeństwie w cerkwi i pokropieniu święconego gospodarz za powrotem do chaty obnosi paskę po trzykroć na około obejścia, po czym dzieli ją na równe części, rozdając między rodzinę i domowników.

Na zakończenie jeszcze coś o zabawach ludowych świątecznych. Tak jak inne obrzędy rozdzielić znowu należy nam na starosłowiańskie i chrześcijańskie.
Do tych należy obrzęd "Hahułki", reminiscencja tych smutnych czasów, kiedy świątynie pańskie i kościoły oddawano Żydom w zastaw.

Pogańskiego pochodzenia jest zwyczaj dotąd najbardziej na Rusi obserwowany, a znany pod nazwą Radawnicy, Razinicy lub Radnicy; tłuczenia lub tarzania jaj na mogiłach.
Późniejszego, bo już chrześcijańskiego pochodzenia jest "Baranek" charakteryzujący się znowu na obwożeniu po wsi baranka, symbolizującego niewinności Chrystusa, przy czym śpiewano okolicznościowe piosenki.

Zobacz podobne:
     Tradycja i stół wielkanocny w "Padwie" / 2012-04-05
     Zamojski Kiermasz i Konkurs Wielkanocny / 2012-04-04
     Na Karolówce odtworzono Misterium Męki Pańskiej / 2012-04-01
     Kartki wielkanocne Gminy Zamość / 2012-03-31
     Pisanki i palmy kupisz na Kiermaszu Wielkanocnym / 2012-03-19
     XXXVI Konkurs Wielkanocny / 2012-03-04
     Wyspa Wielkanocna / 2010-03-29
     "Miałem grać Judasza". Irek Dudek na Święta Wielkanocne / 2009-04-10
     Wojciech Cejrowski na Święta Wielkanocne / 2009-04-08
     Szlachetna Pani na Orbisie / 2009-04-07
     Misterium Męki Pańskiej po zamojsku / 2009-04-07
     Wielkanocne palmy i pisanki w Krasnobrodzie / 2009-04-07
     Zamojskie Stoły Wielkanocne / 2009-04-07
     Zamojskie konkursowe palmy i pisanki / 2009-04-06
     Harcerskie "Pisanki, Kraszanki, Baby, Mazurki" / 2009-04-04
     Konkurs Wielkanocny rozstrzygnięty / 2009-04-02
     Ostatnie sceny z życia Chrystusa odtworzą na Karolówce / 2009-03-30
     Stoły Wielkanocne w Hotelu Orbis "Zamojski" / 2009-03-28
     Szczebrzeszyn na  Wielkanoc / 2009-03-27
     Wielkanocna niespodzianka w Biurze Obsługi Interesanta UG Zamość / 2009-03-27

Warto przeczytać:

[do góry]